BOM, czyli receptura wyrobu i jak ją zapisać

BOM to skrót od angielskiego „bill of materials". Po polsku mówi się o zestawieniu materiałowym, strukturze wyrobu albo recepturze. To lista tego, z czego powstaje jedna sztuka wyrobu, razem z ilościami. W produkcji służy do policzenia, ile materiału zarezerwować i co trzeba najpierw wytworzyć. W magazynie służy do tego, żeby wiedzieć, co wydać na zlecenie.

Jeden poziom i wiele poziomów

Najprostszy BOM to płaska lista. Drewniany stół składa się z blatu, czterech nóg i szesnastu wkrętów, i na tym koniec. Taką listę da się prowadzić w arkuszu, dopóki wyrobów jest kilka.

Kłopot zaczyna się przy strukturze wielopoziomowej. Okno ma skrzydło, okucia i uszczelki, ale skrzydło samo jest półproduktem z profilu i szyby, który ktoś musi najpierw zrobić. Jeśli ten półprodukt wchodzi do dziesięciu różnych okien, zmiana jego składu powinna zmienić wszystkie dziesięć. W arkuszu każdą taką zmianę trzeba nanieść dziesięć razy i łatwo o jedną pominiętą.

Jak wygląda receptura w Complaia

Receptura jest krokiem w formularzu produktu produkcyjnego i ma postać drzewa. Dodajesz pozycje i przy każdej wpisujesz, ile jej wchodzi w jedną sztukę. Na pierwszym poziomie pozycją może być element, czyli materiał, część albo półprodukt z osobnego katalogu elementów, albo inny produkt, na przykład część zamienna, którą sprzedajesz także osobno. Głębsze poziomy należą już tylko do elementów. Zmiany nie zapisują się od razu, dopiero przycisk „Zapisz" na dole zapisuje produkt razem z recepturą.

Każdy element ma jednostkę, w której liczysz go na co dzień (sztuki, komplety, metry, metry kwadratowe, kilogramy albo litry), i koszt jednostkowy. Jeśli dostawca sprzedaje w innej jednostce niż ta, w której zużywasz materiał, wpisujesz przelicznik, na przykład 1 kg to 500 sztuk. Przy przyjęciu towaru podajesz wtedy ilość z dokumentu dostawy, a Complaia przelicza ją na sztuki, zanim zaksięguje stan.

Każdy element ma też pochodzenie, kupowany albo produkowany u nas, i od tego zależy, co zrobi z nim produkcja.

Jedna receptura elementu dla wszystkich wyrobów

Element ma jedną recepturę, wspólną dla wszystkich miejsc, w których jest użyty. Dlatego zmiana składu półproduktu jest decyzją, która dotyczy więcej niż jednego wyrobu. Kiedy zmieniasz głębszy poziom, Complaia pyta, jak daleko ma sięgać zmiana. Domyślnie tworzy kopię elementu z Twoją poprawką i używa jej tylko w tym wyrobie, a kopia dostaje nazwę, którą wpisujesz. Jeśli zaznaczysz pole „we wszystkich miejscach, w których jest używany", zmieni się sam element, czyli każdy produkt i każdy inny element, który z niego korzysta, i Complaia poprosi o potwierdzenie.

Przed zapisem produktu widać pełną listę zmian w recepturach, przed i po. Licznik „Zmienione receptury" na pasku narzędzi pozwala cofnąć jedną zmianę albo wszystkie, zanim cokolwiek trafi do bazy. Complaia pilnuje też, żeby element nie zawierał samego siebie, nawet przez kilka poziomów.

Do czego służy receptura po zapisaniu

Na karcie produktu zakładka „Receptura" pokazuje to samo drzewo do odczytu i pod nim komunikat w rodzaju „Z obecnego stanu zrobisz 12 szt.". Liczba wynika z całej receptury, ze stanu w magazynach pomniejszonego o rezerwacje dla innych zleceń. Kiedy czegoś brakuje, komunikat mówi, czego i ile.

Przy zleceniu produkcyjnym Complaia rozpisuje recepturę na zadania. Element oznaczony jako produkowany u nas dostaje własne podzlecenie na całą ilość z receptury. Produkt użyty w recepturze Complaia bierze najpierw ze stanu, a podzlecenie zakłada tylko na brakującą ilość, jeśli produkt jest produkcyjny. Element kupowany zostaje materiałem, który ma leżeć na stanie. Start zlecenia czeka na gotowe podzlecenia i na materiał z receptury pobrany na to zlecenie.

Przy każdej pozycji pierwszego poziomu jest pole „Wymagana pozycja". Pozycja bez zaznaczenia jest na ekranach zleceń pokazana jako opcjonalna.

Receptura, zestaw i element

Receptura mówi, co wchodzi do wyrobu. Miejsce wytwarzania ustala się osobno, bo zlecenia przydziela się do stanowisk na tablicy planowania.

Zestaw to coś innego niż receptura. Zestaw to kilka gotowych produktów sprzedawanych razem, na przykład urządzenie i stojak, a jego krok w formularzu nazywa się „Skład zestawu". Materiały urządzenia są w recepturze samego urządzenia, nie zestawu. Produkt, który wchodzi do receptury innego produktu, musi jechać w jednej paczce, bo receptura zużywa go w sztukach, a magazyn trzyma wyrób wielopaczkowy jako osobne, oznaczone etykietami pudła.

Element to co innego niż produkt. Ma osobną listę i osobny stan, a na zamówieniu i fakturze pojawiają się tylko produkty. Jeśli coś sprzedajesz, musi być produktem, także wtedy, gdy używasz tego również jako części.

Recepturę najłatwiej sprawdzić na wyrobie, który znasz na pamięć. Zapisz go z elementami, utwórz zlecenie i porównaj podzlecenia i materiały, które rozpisała Complaia, z tym, co zrobiłby Twój brygadzista. Konto próbne działa 14 dni i nie wymaga karty. Szczegóły opisują dokumentacja receptury i elementów, a obszar produkcji pokazuje strona funkcji.